Список материалов
УҒЫҘҘАР
УҒЫҘҘАР, ғ у ҙ ҙ а р, у ҙ ҙ а р, төрки ҡәбиләләр союзы. Урта быуат ғәрәп авторҙары (Ибн Фаҙлан, Истахри, Масуди, Ибн Хордадбех һ.б.) хеҙмәттәрендә телгә алына. 7 б. башында...
УГРЮМОВА Татьяна Степановна
УГРЮМОВА Татьяна Степановна (18.2.1946, Калинин ҡ.), музыка белгесе. Сәнғәт ғилеме канд. (1981). БР‑ҙың атҡ. сәнғәт эшмәкәре (2006). Гнесиндар ис. Муз.‑пед. ин‑тын тамамлағандан...
УГЛЕРОДЛЫ СҮСТӘР
УГЛЕРОДЛЫ СҮСТӘР, составына массаһы б‑са 80—99,5% углерод ингән ептәр. Эшкәртеү ысулы б‑са У.с. өлөшләтә карбонланған, күмер (карбонланған) һәм графитланғандарға; ҡайталыусанлыҡ...
УГЛЕРОД
УГЛЕРОД (Carboneum), C, Д.И.Менделеев периодик системаһының IV төркөм химик элементы. 2 тотороҡло, радиоактив изотоптары бар. Тәбиғәттә У. ирекле хәлдә (алмас, графит), карбонаттар...
УГЛЕПЛАСТИКТАР
УГЛЕПЛАСТИКТАР, у г л е п л а с т а р, у г л е р о д о п л а с т а р, составында нығыта торған тултырғыстар сифатындағы углеродлы сүстәр булған композицион материалдар. Бәйләүестең...
УГЛЕВОДТАР
УГЛЕВОДТАР, ш ә к ә р ҙ ә р, тере организмдар составына ингән полигидроксикарбониллы берләшмәләр һәм уларҙың сығарылмалары. Моно‑ (полигидроксиальдегидтар, углеродтың...
УГЛЕВОДОРОДТАР
УГЛЕВОДОРОДТАР, молекулалары углерод һәм водород атомдарынан торған органик берләшмәләр. У. — нефть, углеводород газдары, газ конденсаты һ.б. төп компоненттары. Төҙөлөшөнә...
УГЛЕВОДОРОД ГАЗДАР
УГЛЕВОДОРОД ГАЗДАР, молекулаларында 5‑кә тиклем углерод атомы булған алифатик углеводородтар ҡатышмаһы. Тәбиғи газдарға, нефть эшкәртеү (тура ҡыуыу, деструктив процестар:...
УВЕРТЮРА
УВЕРТЮРА (фр. ouverture), ҙур театраль (опера, балет, оперетта), вокаль‑инструменталь (кантата, оратория) әҫәрҙәргә йәки инструменталь пьесалар серияһына (сюита), 20 б. алып...
УВАРОВКА, Әлшәй р‑нындағы ауыл
УВАРОВКА, Әлшәй р‑нындағы ауыл, Ҡармыш а/с ҡарай. Район үҙәгенән һәм Раевка т. юл ст. К.‑Көнб. табан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1900 й. — 215 кеше; 1920 — 192; 1939 — 182; 1959...
УБЫР
УБЫР, башҡ. мифологияһында яуыз зат. Хөрәфәти хикәйәләр һәм тылсымлы әкиәттәр персонажы. Йыш ҡына У. мәскәй м‑н тиңләштерелә. Хөрәфәттәр б‑са, үҙен үлтергән йәки ерләү...
УБАЛАР, археологик ҡомартҡыһы
УБАЛАР, иртә тимер быуат археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 2 б. — б.э. 2 б. ҡарай. Архангел р‑ны Убалар а. төньяҡ‑көнбайышта урынлашҡан. 1957 й. М.Х.Садиҡова тарафынан асыла һәм...
УБАЛАР, Архангел р‑нындағы ауыл
УБАЛАР, Архангел р‑нындағы ауыл, Арх‑Латыш а/с ҡарай. Район үҙәгенән К. 26 км һәм Приуралье т. юл ст. К.‑Көнс. табан 33 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1959 й. — 325 кеше; 1989...
УБА
УБА, һөҙәк битләүҙәре һәм аныҡ сағылмаған итәктәре булған конус формаһындағы айырым ҡалҡыулыҡ; сағыштырмаса бейеклеге 200 м тиклем. Денудация, мореналар (боҙлоҡтар)...
ТЯПТИН Виталий Михайлович
ТЯПТИН Виталий Михайлович (19.12. 1939, БАССР‑ҙың Покровка р‑ны Листовка ҡсб — 2.9.1994, Өфө), Хеҙмәт Даны орд. тулы кавалеры. 1956 й. алып Махсус ҡулайламалар тресының (Өфө) 5‑се...
ТЯЖЁВА Александра Павловна
ТЯЖЁВА Александра Павловна (14.4. 1901, Сембер губ. Арҙат ҡ. — 14.10. 1978, Өфө), геолог. Геол.‑минералогия ф. канд. (1947). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1951). Ҡазан ун‑тын тамамлаған...
ТЮФЯКОВ Сергей Михайлович
ТЮФЯКОВ Сергей Михайлович (1.4.1949, Өфө), баянсы, педагог. Проф. (1996). РФ‑тың (1996) һәм БАССР‑ҙың (1986) атҡ. артисы. ӨДСИ‑не тамамлаған (1973; педагогы В.Ф.Беляков), 1975—79 йй. Гнесиндар...
ТЮРИНА Лидия Аркадьевна
ТЮРИНА Лидия Аркадьевна (26.6. 1944, БАССР‑ҙың Бөрө р‑ны Иҫке Баҙан а. — 20.5.2008, Өфө), химик-технолог. Химия ф. д‑ры (1993), проф. (2001). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1968) Гербицидтар...
ТЮЛЬПАН
ТЮЛЬПАН (Tulipa), ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 100 төрө билдәле, Евразияның уртаса бүлкәтендә (башлыса Урта Азияла) таралған. Башҡортостанда 3 төрө...
ТЮЛЬКИН Александр Эрастович
ТЮЛЬКИН Александр Эрастович (30.8.1888, Өфө — 18.3.1980, шунда уҡ), рәссам, педагог. РСФСР‑ҙың (1960) һәм БАССР‑ҙың (1944) атҡ. сәнғәт эшмәкәре, БАССР‑ҙың халыҡ рәссамы (1955). Рәссамдар...
